materiały partnera
Stwierdzenie nieważności umowy oznacza, że obie strony spełniły świadczenia bez podstawy prawnej. Kredytobiorcy przysługuje roszczenie o zwrot wpłaconych rat i opłat, bankowi — o zwrot wypłaconego kapitału. Zgodnie z teorią dwóch kondykcji roszczenia te są niezależne, a zatem bank musi dochodzić swojego odrębnie: przez potrącenie zgłoszone w toku procesu albo przez wytoczenie własnego powództwa. Samo roszczenie o zwrot kapitału jest zatem zasadne co do zasady — sporne bywa natomiast, czy nadal może być skutecznie dochodzone.
To najskuteczniejszy środek obrony. Roszczenie banku, jako związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, przedawnia się z upływem trzech lat. Sąd Najwyższy w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej z kwietnia 2024 roku przesądził, że bieg tego terminu rozpoczyna się od dnia następującego po dniu, w którym bank otrzymał od kredytobiorcy reklamację albo wezwanie do zapłaty kwestionujące postanowienia umowy. Uchwała ma moc zasady prawnej. Oznacza to, że w sprawach, w których kredytobiorca zakwestionował umowę kilka lat przed wytoczeniem powództwa, roszczenie banku może być już przedawnione — a ustalenie daty tego pisma bywa czynnością decydującą o wyniku sprawy.
Kancelaria prowadzi sprawy frankowe, reprezentując kredytobiorców również w postępowaniach wszczynanych przez banki o zwrot wypłaconego kapitału.
Drugim instrumentem jest oświadczenie o potrąceniu wierzytelności kredytobiorcy o zwrot wpłaconych rat z wierzytelnością banku o zwrot kapitału. Przy kredytach spłacanych kilkanaście lat suma wpłat często przewyższa wypłacony kapitał, co oznacza, że po potrąceniu roszczenie banku wygasa w całości, a po stronie kredytobiorcy pozostaje nadwyżka. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej potwierdził, że konsument może jednocześnie powoływać się na przedawnienie roszczenia banku i składać oświadczenie o potrąceniu — te dwa środki nie wykluczają się wzajemnie.
Warto odróżnić roszczenie o zwrot kapitału od roszczenia o wynagrodzenie za korzystanie z niego. To pierwsze jest zasadne co do zasady; to drugie zostało wykluczone wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 15 czerwca 2023 roku w sprawie C-520/21. Trybunał wskazał, że dyrektywa 93/13/EWG sprzeciwia się dochodzeniu przez bank rekompensaty wykraczającej poza zwrot wypłaconego kapitału, ponieważ pozbawiałoby to sankcję nieważności jej odstraszającego charakteru. Analogiczne stanowisko zajęto wobec roszczeń o waloryzację kapitału z powodu spadku siły nabywczej pieniądza.
Osobnym zagadnieniem są odsetki. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wskazał, że dopóki bank utrzymuje, iż umowa jest ważna, jego wezwania kierowane do konsumenta nie mogą wywoływać skutków prawnych w zakresie naliczania odsetek za opóźnienie. W praktyce oznacza to, że odsetki od roszczenia o zwrot kapitału mogą być naliczane najwcześniej od prawomocnego stwierdzenia nieważności umowy — co znacząco ogranicza wysokość roszczenia banku i pozbawia go narzędzia presji stosowanego wcześniej wobec kredytobiorców.
Kluczowe jest zachowanie terminu na wniesienie odpowiedzi na pozew albo sprzeciwu od nakazu zapłaty — bierność prowadzi do wydania orzeczenia zasądzającego całą kwotę. Do pełnomocnika warto przekazać komplet dokumentacji, ze szczególnym uwzględnieniem korespondencji z bankiem: reklamacji, wezwań do zapłaty, odpowiedzi instytucji wraz z datami i potwierdzeniami doręczenia. To właśnie te dokumenty wyznaczają moment rozpoczęcia biegu przedawnienia i przesądzają o skuteczności podstawowego zarzutu.
Szczegółowy opis tego, jak wygląda prowadzenie spraw frankowych, znajduje się na stronie kancelarii. Jeżeli bank wystąpił przeciwko Tobie o zwrot kapitału, skontaktuj się z kancelarią i umów bezpłatną analizę sytuacji procesowej.
Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi porady prawnej. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy prawnej. W celu uzyskania profesjonalnej pomocy prawnej prosimy o kontakt z kancelarią.
